أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
395
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
اهالى حجاز و تهامه را جز ابن عباس و محمد بن ابى بكر به تحت بيعت و تبعيّت خويش درآورد و مأمورين يزيد را از حدود ميامن محدود حرمين شريفين طرد و اخراج نمود . يزيد چون ازين قضيه اخذ معلومات كرد براى اينكه اهالى كرام مدينهء منوره و كعبهء مكرّمه را تأديب نمايد ، در تحت رياست و كوماندانى مسلم بن عقبة المزنى به جانب سنّى الجوانب حرمين عسكر فرستاد و به مسلم غير مسلم گفت : اولا در مدينه قتل عام و غارت كنى . ثانيا براى دست آوردن ابن زبير به مكّه محترمه عزيمت نمايى . چون يزيد اين قسم تعليمات و دستور العمل غير لايق را داد ، مسلم بن عقبه نيز براى اينكه موافق احكام دستور العمل خود حركت نمايد ، در مواصلت به مدينهء منوّره به موجب فن حيل و دسايس كه در عرض راه از عبد الملك آموخته بود از اهالى مدينه شش هزار ( 000 خ 6 ) و على قول چهار هزار ( 000 خ 4 ) نفر مسلمان را كشته و نابود ساخت . پس از آن به مكّهء مكرّمه متوجّه شد ؛ و ليكن پس از سه روز مريض شده چون از حيات خويش نوميد گرديد به موجب حكمى كه در وقتى كه در شام بودند ، يزيد نموده بود حصين بن نمير الكندى را احضار نموده گفت : تو را به اين لشكر سردار و سرور معيّن نمودم به مكه عزيمت نموده و براى دستگير كردن ابن زبير نائره جنگ و جدال را بيفروز و خيال مكن كه شهر مكه بلد اللّه است و با جيران كعبة اللّه چگونه حرب و قتال كنم و مگو كه تكليف و فرض ماست كه به اهالى مكه حرمت و رعايت نماييم . به رئوس جبال نصب منجنيق نموده كعبة اللّه را خراب و اهالى را سنگسار و محاصره و تضييق نما . پس از آنكه مسلم اين دستور العمل را داد در هنگام وصول به جبل مشلل نام هلاك شده و به اسفل دركات جحيم شتافت . وقعهء مدينهء منوّره روز چهارشنبه بيست و هشتم ذيحجهء سال شصت و دوم هجرت اتفاق افتاده هفتصد ( 700 ) نفر از كسانى كه در اين وقعهء مؤلمه نائل سعادت شهادت شدند از مهاجرين و انصار كرام بوده و بقيهء آنها از توابع اصحاب و موالى بود . در وقعهء مؤسفهء مذكوره شهر مدينهء منوّره سه روز على الاتصال نهب و غارت شده و به روايتى